Για να χάσεις βάρος μόνιμα, γίνε ΕΣΥ ο διαιτολόγος του εαυτού σου

Για να χάσεις βάρος μόνιμα, γίνε ΕΣΥ ο διαιτολόγος του εαυτού σου

Το φαινόμενο της παχυσαρκίας παίρνει επιδημικές διαστάσεις τα τελευταία χρόνια,  καθώς περίπου  1 στους 3 συνανθρώπους μας  θεωρείται παχύσαρκος,. Δίαιτες, φάρμακα, χειρουργεία, γυμναστική, μαγικά μαντζούνια που διαλύουν το λίπος,  θαυματουργά μηχανήματα που εξαφανίζουν τις λιποαποθήκες μας και πολλά άλλα συνθέτουν το πλαίσιο της κερδοφόρας βιομηχανίας αδυνατίσματος. Τα 2/3 αυτών που υποβάλλουν τον αυτό τους  σε προσπάθεια απώλειας βάρους , τα ξαναπαίρνουν μέσα στον πρώτο χρόνο. Γιατί, όμως,  δεν τα καταφέρνουμε; Είναι, τελικά, τόσο δύσκολο να ακολουθήσουμε μια δίαιτα προκειμένου να απαλλαγούμε από κάτι που μας ενοχλεί;

Η θεωρία του Αυτοκαθορισμού

Η απάντηση ή μέρος της απάντησης κρύβεται πίσω από μια ενδιαφέρουσα θεωρία που πρωτοεμφανίστηκε στη δεκαετία του ‘60, τη θεωρία του αυτοκαθορισμού (self-determination theory). Σύμφωνα με αυτή, για να είναι οι επιλογές μας αποτελεσματικές θα πρέπει να πηγάζουν από μία εσωτερική τάση, από μια εσωτερική επιθυμία και να μην είναι απόρροια  όσων μας υποβάλλει  το εξωτερικό μας περιβάλλον. Με τον τρόπο αυτό, έχοντας δηλαδή την κυριαρχία (mastery)  των επιλογών μας, πλησιάζουμε περισσότερο στην εσωτερική ολοκλήρωση που αποτελεί χαρακτηριστικό της ανθρώπινης ύπαρξης.

Σε ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα που πραγματοποιήθηκε στο φημισμένο πανεπιστήμιο MIT στην Αμερική, μία ομάδα κορυφαίων ψυχολόγων και κοινωνιολόγων μελέτησε τη σχέση απόδοσης και επιβράβευσης. Συγκεκριμένα,  μεγάλη ομάδα εθελοντών υποβλήθηκε σε τρεις διαφορετικές δοκιμασίες : την απομνημόνευση αριθμών, την επίλυση σταυρόλεξων και μία αθλητική δραστηριότητα, παιχνίδι μπάσκετ. Ταυτόχρονα, σε κάθε δοκιμασία οι εθελοντές χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες ανάλογα με το έπαθλο που τους έταξαν. Πιο συγκεκριμένα,  στην πρώτη κατηγορία δόθηκε ένα μικρό χρηματικό ποσό σε όσους τα κατάφερναν μέτρια, στη δεύτερη ένα μεγαλύτερο,  σε όσους πήγαν καλύτερα και στην τρίτη ένα πολύ μεγάλο, σε όσους τα κατάφερναν καλύτερα και γρηγορότερα. Θα περίμενε, λοιπόν,  κάποιος ότι το μεγαλύτερο έπαθλο, η μεγαλύτερη δηλαδή ανταμοιβή θα  οδηγούσε και σε καλύτερη απόδοση. Πράγματι, αυτό συνέβη ΜΟΝΟ με το μπάσκετ. Όμως, για τις δοκιμασίες της απομνημόνευσης και του σταυρόλεξου, οι ερευνητές διαπίστωσαν με μεγάλη έκπληξη ότι αυτοί που κέρδισαν το μεγαλύτερο έπαθλο, όχι μόνο δεν τα κατάφεραν καλύτερα, αλλά ήταν και με διαφορά οι χειρότεροι. Άρα, ο κανόνας της ανταμοιβής έχει εφαρμογή σε χειρωνακτικές-φυσικές δραστηριότητες, αλλά όχι σε γνωσιακές.

Το παραπάνω συμπέρασμα  έχει επιβεβαιωθεί και  από μεγάλο πλήθος πειραμάτων που έχουν γίνει, οδηγώντας στην κοινή συνισταμένη : η μεγάλη ανταμοιβή, η συνεχής προτροπή και η παρότρυνση του εξωτερικού περιβάλλοντος δεν έχουν καμιά αξία συγκρινόμενα με τη δύναμη της εσωτερικής προτροπής, της αυτόνομης κινητοποίησης και της αξίας του αυτό-καθορισμού. Για παράδειγμα, πείτε σε ένα συγγραφέα: «Ξεκίνα να γράφεις ένα βιβλίο ΤΩΡΑ και παράδωσέ το σε ένα μήνα. » ή σε ένα ζωγράφο: «Ετοίμασέ μου έναν  μοναδικό πίνακα μέσα στην εβδομάδα.» Τι πιθανότητες υπάρχουν να το κάνει; Μηδαμινές. Επομένως, γιατί  αν πούμε σε κάποιον:  «Κάνε αυτή τη δίαιτα από ΤΩΡΑ και για μία εβδομάδα και ΘΕΛΩ να έχεις χάσεις 1 κιλό.»,  περιμένουμε να  πραγματοποιηθεί; Ο συγγραφέας και ο ζωγράφος θα δημιουργήσουν κάτι πραγματικά μοναδικό όταν έχουν αυτή τη εσωτερικά αναβλύζουσα δημιουργικότητα, την έμπνευση. Είναι η στιγμή εκείνη που οι ίδιοι θα νιώσουν έτοιμοι να δημιουργήσουν κάτι πραγματικά παραγωγικό.

Αυτή λοιπόν η ανάγκη για αυτορρύθμιση, ανεξαρτησία, εσωτερική κατεύθυνση είναι χαρακτηριστικό της ανθρώπινης ύπαρξης και αυτή την ανάγκη ουσιαστικά αναδεικνύει η θεωρία του αυτοκαθορισμού. Καμία δίαιτα δεν πρόκειται να ακολουθήσουμε αν μας την επιβάλλει ο διαιτολόγος μας. Κανένα μοντέλο γυμνασμένου κορμιού δεν πρόκειται να πλησιάσουμε αν το θέλει ο σύντροφος μας, κανένα τρόπο ζωής δεν πρόκειται να υιοθετήσουμε γιατί έτσι πρέπει. Αν οι ίδιοι δεν δημιουργήσουμε την ανάγκη μέσα μας, αν οι ίδιοι δεν γίνουμε οι διαιτολόγοι του εαυτού μας  δεν πρόκειται να απαλλαγούμε από το περιττό  βάρος.  Αν δεν πάρουμε τη ζωή μας στα χέρια μας, αν δεν καταλάβουμε ότι μόνοι μας θα πρέπει να ορίζουμε τις τύχες μας, λίγα πράγματα θα καταφέρουμε και μεταξύ της πλειοψηφίας που δεν θα καταφέρουμε, θα είναι και η διαχείριση του βάρους μας.

Δρ. Αναστάσιος Παπαλαζάρου,MSc, PhD

Διαιτολόγος – Διατροφολόγος